Ногоотой шөлийг шинэхэн болон давсалсан байцаа, шавеля, буудай зэргээр хийж үндэс урт ургамал, улаан лооль, томат, цөцгий бусад амтлагчаар амт оруулна. Эдгээр нь шингэц сайтай, хоол идэх дур хүргэдэг хольцууд юм.

Манай орны ихэнх уулархаг нутагт жишээлбэл Завхан, Хөвсгөл, Өвөрхангайд их ургадаг.

Анис нь С витамин ихтэй, буцалгаад халуунаар нь уухад ханиад, уушигны үрэвслийг анагаахад ихээхэн тустай ургамал юм.

Нэрс нь дотроо хөх   хар гэж жимсний өнгөөр ялгагдах боловч жимсний найрлагаараа хоорондоо бараг ялгаагүй.

Мойл жимс нь чихэр аргаах бодис, нимбэгийн хүчил, С витамин ихтэй учир хүнснээс гадна эмчилгээний зориулалтаар ашиглагдана.

Манай орны ихэнх нутагт аньс 9-10-р сард бүрэн боловсорч дуусах бөгөөд түүнийг аньсны комбайн гэж нэрлэгддэг нэг талдаа ямааны самтай төсөөтэй шүднүүд бүхий сараар юмуу гараар түүдэг.Тэрээр С витамин маш их хэмжээгээр агуулдаг.

С, В, В2, витамин, коротин , кали, төмөр, марганц, кальц, пектин зэрэг үнэт органик хүчил бодис агуулдаг бөгөөд илүүдэл өөхийг хайлуулах, бамбай булчирхай өвчлөх зэрэгт өдөрт 2 ширхэг алимыг нухаж шүүсийг нь ууна.

Бүтээгдэхүүнийг сэрүүн, хүйтэн орчинд байлгаж хөргөх буюу хөлдөөж хадгалах арга юм. Энэ аргаар төмс, хүнсний ногоог хадгалж байна.

Түүнийг хураасны дараа дэлгэж хатаагаад зоорилохын өмнө хальсжилтыг шалгана. Хэрэв төмсний хальсыг хуруугаараа нитгэрч үзэхэд хальс нь амархан зулгарч байвал дутуу хальсжсан, зулгарахгүй бол хальсжсан гэж үзэж хадгалалтад шилжүүлнэ.

Алимаа шилж сонгоод үрийн үүр, шилбийг авч хаяад 6-8 хэсэг болгон хэрчиж шилэн саванд хийгээд буцалсан ус нэмж 10-15 минут байлгадаг. Дараа нь усаа юүлээд дахин шинээр буцалсан ус хийж мөн 10-12 минут байлгана.

Боловсорч гүйцсэн жимс, жимсгэнийг иш навчнаас нь салгаж авна. Цэвэрлэсэн жимс, жимсгэнийг жижиглэнэ. Их хэмжээний жимс, жимсгэнийг жижиглэгч ашиглан (үүнийг өөрсдөө амархан ийж болно) бага хэмжээний жимсийг махны машин, эсхүл модон торхонд хийж бяцална.
Алим, давжаа алим, лийрийг жижиглэн хэрчинэ. Чавга, интоор, усан үзэм, жүржийг доторх үрийнх нь ясыг няцлахгүйн тулд болгоомжтой нүднэ. Усан үзмийн үр нь дарсанд нялуун амт оруулдаг бол жүржийнх гашуун болгодог.
Жимс, жимсгэнийн жижиглэсэн бяцармагийг модон торх, паалантай буюу шилэн саванд савлаад базаж шахна. Зарим жимс, тухайлбал үхрийн нүд пектиний бодисоор (царцмаг, цэлцэгнүүр үүсгэгч бодис) баялаг байдаг тул жижиглэсэн бяцармагаас шүүсийг нь ялгаж авахад хүндрэл үүсгэдэг. Ийм жимсний бяцармагаас зөвхөн 25-30%-ийн шүүс ялган авч болно.

     150-200 гр үзэм буюу усан үзэм, 50-60 гр элсэн чихэр авч савандаа хийгээд уг савны эзлэхүүний хувь хэмжээтэй тэнцэх буцалсан ус нэмж хөвөн бөглөөгөөр бөглөн дулаан газар тавина. 3-4 өдрийн дараа бэлэн болсон хөрөнгийг исгэж байгаа дарсанд хийж өгнө. Хөрөнгийг мөн зэрлэг жимс, жимсгэнээр бэлтгэж болно. Үүний тулд 1 кг жимсэнд 100 гр элсэн чихэр орохоор тооцож аваад жимс, жимсгэнийн бяцармаг дээр нэмж өгнө. Бэлтгэсэн хөрөнгийг шилэн буюу паалантай саванд хийж, шавьж хорхой орохоос хамгаалан марлаар бүтээнэ. 18-20°С-ийн температуртай дулаан байранд 2-3 өдөрт хөрөнгө эсэх бөгөөд бяцармагийг даавуун уут, шанаган шүүрт хийж шахаад ялган авсан шүүсийг исэлт удаашралтай байгаа дарсанд хийж өгнө.

3 кг жимс, 2 кг элсэн чихэр, 3 литр ус орно.
Бүрэн боловсорсон жимсийг сайтар угааж, цэвэрлэсний дараа халбагаар, эсхүл махны машинаар няцалж том шилэн саванд хийгээд усанд уусгасан элсэн чихрийн уусмал (сироп)-аа нэмж өгнө. Элсэн чихрээ хоёр тасалж хийвэл исэлт түргэн явагддаг.

Жимс, жимсгэнийг тарьж ургуулахдаа түүний амьдрах нөхцөлийг бүрэн хангахгүй бол ургалт, үр жимсээ өгөх хэмжээ өөрчлөгдөхөд хүрдэг. Мод сөөгийн ургалтын бүх үе шат тодорхой хугацаанд эхлэн үргэлжилж дуусах заагтай байдаг.

Чацарганын сортуудын дотроос ОХУ-ын “Дар катуни”, “Масличная”. “Новость Алтая”, “Щербинка”, “Золотой початок”, “Обильная”, эрдэмтэн Б.Лааган, Б.Бат-Очир нарын гаргаж авсан “Улаангом”, ‘Тэс”, “Чандмань” сортууд манай орны аль ч нутагт сайн ургаж жил бүр арвин ургац өгөх боломжтой бөгөөд эдгээр сортууд зэрлэг чацарганатай харьцуулахад өргөс багатай өгөх ургацын хэмжээ илүү байдаг.

Энэ нь ургамал ургаж байх үед илэрдэг олон янзын өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх зорилготой.

Ургамлын ургах бүрэн хугацааг хамрах дулаан хангалтгүй байдаг нутгуудад тариалах үрийг урьдчилан дэвтээж бэлтгэвэл ургац эрт гүйцэж арвин ургац авч болохыг анхаарах хэрэгтэй.

Ногооны зууш бэлтгэхдээ ногоон шанцай, өргөст хэмх, улаан лооль, шар, улаан лууван, сонгино, цоохор маалинз, бөөрөнхий  цагаан байцааг түүхийгээр,  харин төмс,  шар улаан лууван, цэцэгт байцаа, шар манжин, ногоон буурцгийг чанаж хэрэглэнэ. Жимсний төрлөөс зуушинд жижиглэн хэрчсэн алимыг оруулах ба лийр, мандарин, чавга зэрэг төрөл бүрийн жимсийг нэмж өгнө.

Төрөл бүрийн ногоо оролцуулсан шөлтэй хоол нь хүний биед тэжээллэг бодисыг их хэмжээгээр дамжуулахын дээр шингэц амархан, аль ч насны хүнд нэн зохимжтой. Шөлтэй хоолыг мах, яс загас, ногоо, мөөг, жимсний шөл, тэдгээрийн хандад бэлтгэнэ.

800 г байцаа, 40-50 г хатаасан мөөг, 100 г шар лууван, 100 г бөөрөнхий сонгино, 100 г томатын зутан, яншуйны үндэс, 20 г улаан буудайн гурил, 50 г цөцгийн тос, 50 г цөцгий, ногоон яншуй, гоньд.